1. Чацвёртай літара беларускага алфавіта, якая мае назву - gozda.ru o_O
Главная
Поиск по ключевым словам:
1. Чацвёртай літара беларускага алфавіта, якая мае назву - страница №15/15


ГУМІРАВАЦЬ, -рýю, -рýеш, -рýе; зак. і не, зак., што. Спец. 1. Пакрыць (пакрываць) тонкім слоем клею, гумі. Гуміраваць канверт.

2. Пакрыць (пакрываць) тонкім слоем гумы. Гуміраваць трубаправод.



ГУМІФІКÁЦЫЯ, -і, ж. Працэс утварзння перагною ў глебе.

ГУМКА, -і, ДМ -мцы; Р мн. -мак; ж. Разм. 1. Кавалачак гумы для сцірання напісанага; сцірка.

2. Гумавая нітка, а таксама тасьма, шнур з гумавымі ніткамі.

О Жавальная гумна — спецыяльнае рэчыва, прызначанае для жавання. ГУМН1ШЧА, -а, н. Разм. Месца, на якім

стаяла гумно.



ГУМНО, -á; мн. гумны (з ліч. 2, 3, 4 гумны), -мен і -наў; н. 1. Вялікая халодная буды. ніна для складвання і абмалоту збожжа. Бясконцым патокам у гумны Снапы залатыя

4 Зак. 538



плылі. Панчанка. У новым калгасным гумне гула і пастуквала арфа: перапускалі насенне. Чорны.

2. Пляцоўка перад гэтай будынінай. Брыгада Івана Іванавіча канчала звозіць снапы на калгаснае гумно. Кавалёў. Люба выйсці, прайсці па лагу, па гумне. Купала.



ГУМОЗ, -у, м. Хвароба раслін, якая заключаецца ў моцным выдзяленні гумі, камедзі.

ГУМОЗА, -ы, ж. Ліпкí каляровы пластыр, які выкарыстоўваецца для грыму.

ГУМÓЗНЫ >, -ая, -ае. Які мае адносіны да гумы 2. Гумозная пухліна.

ГУМОЗНЫ2, -ая, -ае. 1. Які мае адносіны да гумозу. Гумозная хвароба.

2. Які змяшчае ў сабе гумі. Гумозны пластыр.



ГУМОР, -у, м. Душэўны стан, настрой. Марынка адразу заўважыла, што Вера не ў гуморы і таму ўвесь час маўчыць, нават не азірнецца. Шыцік. Дырэктар быў у добрым гуморы сход прайшоў так, як ён і разлічваў, без бурных размоў. Хадкевіч.

ГУМУС, -у, м. Тое, што і перагной.

[Ад лац. Ьíшшз — зямля, глеба.]



ГУМУСАВЫ, -ая, -ае. Які змяшчае ў сабе гумус; з гумусам. Гумусавы слой глебы.

ГУН гл. гуны.

ГУНДОСІЦЬ, -дóшу, -дóсіш, -дóсіць; незак. Разм. Гаварыць у нос; гугнявіць. Гундосіў услед за папом малітву царкоўны стараста Вярбіцкі. Місько.

ГУНДÓСЫ, -ая, -ае. Разм. Які гаворыць у нос; гугнявы.

ГУНТЭР, -а, м. Парода дужых верхавых коней, якіх разводзяць у Англіі для спартыўнага палявання і скачак з перашкодамі.

[Англ. гшпíег.]



ГУНЫ, -аў; адз. гун, -а, м. Аб'яднанні качавых плямён Цэнтральнай Азіі, якія ўварваліся ў пачатку нашай эры ў Еўропу і пазней рассяліліся па розных краінах.

[Лац. Ншші.]



ГУНЬКА, -і, ДМ -ньцы; Р мн. -нек; ж. Зрэбная посцілка, пакрывала. Паўліку не страшна было легчы нават на водшыбе, але ён разаслаў гуньку побач з дзедам, накрыўся кажушком і нават прыкрыў свой твар. Сташэўскі. Маці накрыла гунькаю каня, бо было горача, а мух і аваднёў ён баяўся..іншы раз аок лажыўся ў аглоблях. Дамашэвіч.

ТУПАТ, -у, М -папе, м. Дзеянне паводле знач. дзеясл, гупаць, а таксама гукі гэтага дзеяння. Даносіўся мяккі гупат цяжкіх кавальскіх молатаў. Ракітны.

ГУПАЦЬ, ю, -аеш, -ае; незак. Разм. Глуха стукаць, удараць. Да гэтага часу людзі паабмалочваліся, толькі ў кагосьці аднаго гупаў на таку старасвецкі цапок. Чорны. Капыты спутаных ног глуха гупаюць у зямлю. Сачанка.

ГУКНУЦЬ, -ну, -неш, -не; зак. Аднакр, да гупаць.

ГУРАЛІ, -яў; адз. гурáль, -я, м.; гурáлька,

-і, ДМ -льцы; мн. гурáлькі, -лек; ж. Мясцовая назва некаторых этнічных груп палякаў, якія жывуць у Карпатах на граніцы з Чэхаславакіяй.

[Польск, ^óгаíі.]

ГУРАЛЬСКІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гураля, гураляў, належыць ім. Гуральскае паселішча. Гуральскія песні.

г

Гурба

Гурыйцы
ГУРБА, -ы, ж. Куча снегу, намеценая ветрам. Напярэдадні ўсю ноч круціла завіруха, і па дарозе, яшчэ не ўезджанай, ляжалі гурбы снегу. Сіўцоў. Па вокны ў гурбы ўвайшлі хаты, згубіўшы свой фасон і від. Колас.

ГУРБА, -ы, ж. 1. Група, гурт. / раптам у двор уваліла гурба дзяцей: шэсць хлапчукоў і дзве дзяўчынкі. Шамякін. Не паспелі жанчыны заняць дзялянкі, яв з-за гары паказалася вясёлая, гаманлівая гурба дзяўчат. Кулакоўскі.

2. у знач. прысл, гурбой. Групай, гуртам, усе адразу. На катку кружыліся, праносіліся віхорам канькабежцы; то па адным, то парамі, то, узяўшыся за рукі, цэлай гурбою. Шыцік.



ГУРБІНА, -ы, ж. Разм. Тое, што і гурба.Успаўзаючы то на адну, то на другую гурбіну і ныраючы ў іх, сані выйшлі на роўную і болей уезджаную дарогу. Колас.

ГУРМА, -ы, ж. Разм. Тое, што і гурба. Адчыніліся дзверы і ў клуб увалілася цэлая гурма кабет і мужчын. Сачанка. Голыя дзеці за вёскай у рэчцы —• скачуць, смяюцца нястомнай гурмой. Машара.

ГУРМАН, -а, м. Любіцель і знаток далікатных страў. За сталом Элінора пераканалася, што муж яе сапраўдны гурман. Лынькоў.

[Фр. ^оштпапá.]



ГУРМÁНКА, -і, ДМ -нцы; Р мн. -нак; ж. Жан. да гурман.

ГУРМÁНСКІ, -ая, -ае. Уласцівы гурману; такі, як у гурмана. Гурманскі густ.

ГУРМÁНСТВА, -а, н. Схільнасць да далікатных страў.

ГУРТ, -у, М -рце, м. 1. Натоўп, група людзей. [Сцяпан] убачыў на дарозе вялікі гурт дзяўчат-жней, якія вярталіся з поля. Шамякін. Гурт дзяцей вясёлых На урок спяшаецца, Леніну ля школы Кажа: —■ Добрай раніцы! Карызна.

  1. Статак буйной рагатай жывёлы, авечак, чарада птушак і пад. У стэпе шэрым, дзе прайшлі дажджы, Гурты авечак шэрых, як аблокі. Калачынскі. Дзяўчына белакурая Гусікы гурт пасе. Хведаровіч. // Група якіх-н. аднародных прадметаў. Па небе наперагонкі беглі -шэрыя хмары, збіраліся ў гурт, і калі хавалася сонца, было холадна, праймаў вецер да касцей. Гурскі. Гурт грыбоў Перапялёсых Сеў ля пнёў, Імхом аброслых. Калачынскі.

  2. у знач. прысл, гуртам. Сумесна, групай; усе разам. Хлапчукі гуртам узяліся цягнуць лодку да берага. Дуброўскі.

ольск. Ішгí.]

ГУРТАВÁННЕ, -я, п. Дзеянне паводле знач. дзеясл, гуртаваць і гуртавацца.

ГУРТАВÁЦЦА, -тýецца; незак. 1. Збірацца ў гурт (у 1 знач.). ÍГ вакзалу падышоў пусты аўтобус. Людзі з рэчамі сталі гуртавацца каля яго дзвярэй, гатовыя к пасадцы. Ермаловіч. // Групавацца, канцэнтравацца. Часці рыхтаваліся да атакі і гуртаваліся ў бярозавым гаі. Шамякін.

  1. перан. Аб'ядноўвацца, збліжацца на аснове адзінства поглядаў, сумесных дзеянняў. Вакол Алёнкі гуртавалася больш моладзь новага кірунку, моладзь .., любіўшая кнігу. Колас.

  1. Зал. да гуртаваць.

ГУРТАВ&ЦЬ, ую, -тýеш, -тýе; незак., каго-што. 1. Збіраць у гурт; групаваць, канцэнт-

раваць.— А ваш, таварышы, абавязак шырыць, развіваць паўстанне, збіраць народ, гуртаваць яго ў баявыя групы. Колас. Камуністы ў лясным гушчары палкі партызан гуртавалі. Ставер.

2. перан. Аб'ядноўваць, збліжаць на аснове адзінства поглядаў, сумесных дзеянняў. Трэба, трэба, пясняр, Песню гэткую даць, Каб яна памагла Сілы нам гуртаваць. Танк. Родным словам мы грознай парою Гуртавалі рады змагароў. Гілевіч.

Аналіз бізнес-процесів: Cхема процесів >>
Хто є нашими покупцями? Якими є головні сподівання цих покупців? Якими є результати наших бізнес-процесів? Як наші споживачі можуть використати ці результати? Як впливає на результат невірна організація процесу? Запитання 1 і 3 допоможуть робочій групі визначити обсяг роботи щодо основних бізнес-процесів підприємства, не відволікаючись на другорядні процеси. Запитання 2, 4 і 5 взагалі не варто розглядати, не порадившись спочатку з тими, хто може дати єдину правильну і значущу відповідь – покупцями. Визначивши обсяг і очікувані результати процесу, робоча група приступає до відстеження процесу у зворотному напрямку (починаючи з покупців і кінцевих результатів), через різні операційні відділи до основних вхідних матеріалів. Таким чином, робоча група створює поетапну блок-схему, де показано усі види діяльності у процесі виробництва певного продукту чи послуги. Починати роботу над такою схемою варто з макрорівня: визначити бізнес-процеси високого рівня, перш ніж деталізувати кожну діяльність окремо. Не слід брати занадто багато процесів: одночасно розглядати доцільно 5-6, але не більше десяти процесів. Послідовно розглядаючи процес з дедалі більшою деталізацією, потрібно пам'ятати, що схема процесів не є точною наукою. В схемі лише зібрана логічна інформація про хід робіт і послідовність видів діяльності. Діяльність – це ряд пов'язаних між собою дій, що виконуються однією особою чи групою людей в даний час і в даному місці. Діяльність визначається не для аналізу найменших етапів виробничого циклу, як можуть подумати деякі інженери-виробничники, а для того, щоб зрозуміти, як виконуються найважливіші види діяльності в процесі існування бізнесу. Не можна забувати, що кожна схема бізнес-процесів обов'язково включає покупців, кінцевий продукт, сам процес і вхідні матеріали. Схема бізнес-процесів – це сполучені між собою прямокутники, кожним з яких позначається діяльність, рішення чи певний результат. Напрямок процесу показано стрілками на схемі. В блок-схемах існує низка стандартних символів, частина яких наведена в слайді. Втім, не будемо зупинятися на цьому, оскільки люди з аналітичними чи технічними навичками інстинктивно розуміють принципи складення таких схем. Справді, в більшості випадків можна виконати досить якісний аналіз без додаткових порад чи консультацій. Для цього потрібні лише здоровий глузд, знання підприємства, олівець і аркуш паперу. Члени робочої групи мають занотувати всі думки щодо покращення робочого процесу, які можуть виникнути в ході його початкового аналізу. Втім, ці ідеї не потрібно включати до існуючої схеми. Схема бізнес-процесів повинна просто відображати дійсність. Запитання супровід щодо вхідних ресурсів та розуміння суті процесу. Якими є вхідні ресурси?



ГУРТАВБІ, -áя, -óе. 1. Агульны, сумесны. Гуртавая праца.

2. Звязаны з гуртам (у 2 знач). Гуртавы даглядчык.



ГУРТАУШЧЬТК, -á, м. 1. Паганяты гурта, работнік пры гурце жывёлы.

2. Уст. Уладальнік гурта (гуртоў), які гандляваў жывёлай.



ГУРТКОВЕЦ, -кóўца, м. Разм. Член гуртка (у 2, 3 знач.). Гурткоўцы збіраліся на рэпетыцыі ў школу вечарамі і часта заседжваліся даволі позна. Шамякін.

ГУРТКОВЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гуртка (у 2, 3 знач.). Гуртковыя заняткі. Гуртковая работа.

ГУРТКОУСКІ, -ая, -ае. Разм. Які мае адносіны да гуртка, гурткоўцаў, належыць ім. Гурткоўскі пакой.

ГУРТКОЎШЧЫНА, -ы, ж. Адсутнасць адзінства ўнутры партыі; дзейнасць, абмежаваная толькі вузкімі інтарэсамі якога-н. гуртка. — Згуртаваць .. рабочых можна, але не гурткоўшчынаю, якую прапанаваў Майзель. Мурашка.

ГУРТОК, -ткá, м. і. Памянш, да гурт 1, 2 знач.). Зося стаяла ў гуртку дзяўчат ля Сёмкінай хаты. Гартны. Другі гурток другой жывёлы, Дзесятак кур, пявун вясёлы Каля платоў чарвей шукалі. Колас.

2. Група людзей, аб'яднаных агульнасцю поглядаў, інтарэсаў. Рэвалюцыйны гурток. Марксісцкі гурток.

3. Група людзей, з якой праводзяцца заняткі па набыццю якіх-н. ведаў, навыкаў. Агратэхнічны гурток. Драматычны гурток. Харавы гурток.

ГУРЧАННЕ, -я, н. Дзеянне паводле знач. дзеясл, гурчаць, а таксама гукі гэтага дзеяння. З-за Нёмана даносілася глухое гурчанне далёкага грому. Колас. Пад вокнамі звінеў ручай. Калі было адчынена акно, Федзя чуў яго гурчанне, такое мяккае, лагоднае, падобнае на мурлыканне кошкі. Хомчанка.

ГУРЧÁЦЬ, -чьíць; незак. Ствараць раўнамерныя, прыглушаным гукі (пра шум матораý, вады і пад.). Рухавік гурчыць роўна, аднатонна і яшчэ больш наганяе сум. Кулакоўскі. Песня звонка гучыць, І гурчаць цягачы. Панчанка.

ГУРБІЕЦ гл. гурыйцы.

ГУРБ1ЙКА гл. гурыйцы.

ГУРБІЙСКІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гурыйцаў, належыць ім. Гурыйская гаворка. Гурыйскі звычай.

ГУРБІЙЦЫ, -аў; адз. гурыец, ыйца, м.; гурыйка, -і, ДМ -рьíйцы; мн. гурыйкі, -рыек; ж. Назва грузінаў, якія жывуць у заходніх раёнах Грузінскай ССР.

99

Густь?
ГУРЫЯ, -і, ж. Згодна з каранам, вечна маладая прыгажуня, якая жыве ў раі і ўпрыгожвае там жыццё праведнікаў. [З арабск.]

ГУСАК, -á, м. Самец гусі. ГУСАНЬКА, -і, ДМ -ньцы; Р мн. -нек; ае. Разм. і нар.-паэт. Памянш.-ласк. да гусь. Ой ляцелі гусанькі цераз сад. З нар. песні.

ГУСÁР, -а, м. 1. Салдат венгерскай лёгкай кавалерыі, уведзенай у XV ст.

2. У царскай і некаторых іншаземных арміях — ваенны з часцей лёгкай кавалерыі, якія насілі форму венгерскага ўзору. [Венг. Ішзгаг.]

ГУСÁРСКІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусара, гусараў, належыць ім. Гусарскі полк. Гусарскі мундзір. ГУСЕГАДОУЛЯ, -і, ж. Развядзенне гусей. ГУСЕЛЬНЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусляў, прызначаны для іх. Гусельныя струны.

ГУСЕШЦА, -ы, ж. Шырокі металічны ланцуг, які надзяваецца на колы цяжкіх машын для лепшай праходнасці. Гусеніцы танка. За акном, лязгаючы гусеніцамі, адзін за адным ішлі на раскарчоўку зарасніку трактары. Пальчэўскі.

ГУСЕНГЧНЬІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусеніцы. Гусен'ічная стужка. // Які перамяшчаецца пры дапамозе гусеніц. Гусенічны трактар. Гусенічны экскаватар. Гусенічны цягач. І/ Які ўтвараецца з дапамогай гусеніц. Гусенічны ход.

ГУСШЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусі, гусей, належыць ім. Гусінае мяса. Гусіныя лапы. На вуліцы гусіныя чароды паволі і нехаця, з крыкам саступаюць дарогу машынам. Хведаровіч.

О Гусінае пяро гл. пяро. Гусіная скура гл. скура. ГУСІТ гл. гусіты. ГУСІТКА гл. гусіты.



ГУСІТЫ, -аў; адз. гусіт, -а, М -сіце, м.; гусíтка, -і, ДМ -тцы; мн. гусíткі, -так; ж. Паслядоўнікі Яна Гуса, ідыёлага нацыянальна-вызваленчага і антыкаталіцкага руху ў Чэхіі ў 15 ст.

ГУСІЦКІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусітаў, належыць ім. Гусіцкія войны. Гусіцкі рух.

ГУСКА, -і, ДМ -сцы; Р мн. -сак; ж. 1. Памянш.-ласк. да гусь.

2. Тое, што і гусь (у 2 знач.).' Для гусакнясушак нядаўна зрабілі спецыяльныя гнёзды. Карпюк.

Сотрудничество Чувашской Республики Российской Федерации >>
Сотрудничество Чувашской Республики Российской Федерации и Чешской Республики за 2006г. Чешская Республика является одним из торгово-экономических партнеров Чувашской Республики Российской Федерации. В мае 2005 года состоялся визит делегации Чувашской Республики во главе с Председателем Кабинета Министров Чувашской Республики С.А. Гапликовым в Чешскую Республику, в рамках которого была подписана Памятная записка о встрече представителей Кабинета Министров Чувашской Республики Российской Федерации и Министерства промышленности и торговли Чешской Республики от 18.05.2005 г. В 2006 году по данным Приволжского таможенного управления внешнеторговый оборот Чувашской Республики с Чешской Республикой увеличился по сравнению с 2005 годом в 3,0 раза и составил 1240,8 тыс. долл. США (0,5% от общего внешнеторгового оборота Чувашской Республики). В том числе экспорт составил 880,9 тыс. долл. США (0,5% от общего объема экспорта), что в 2,8 раза больше, чем в 2005 году. Импорт увеличился по сравнению с 2005 годом в 3,5 раза и составил 359,9 тыс. долл. США (0,4% от общего объема импорта). Внешнеторговый оборот между Чувашской Республикой Российской Федерации и Чешской Республикой за период 2002-2006 гг. тыс.долл. США Внешне- торговый оборот В % к пред. году Экспорт В % к пред. году Импорт В % к пред. году Сальдо 1 2 3 4 5 6 7 8 2002 252,9 81,8 147,8 76,5 105,1 90,5 42,7 2003 1056,2



ГУСЛІ, -ляў; адз. няма. Мнагаструнны шчыпковы музычны інструмент славянскіх народаў. Іграць на гуслях.

ГУСЛЯР, -á; мн. гусляра, -6ў; м. Музыкант, які іграе на гуслях, а таксама пясняр, які спявае пад звон гусляў. Акалічны народ гуслі знаў гусляра, Песня-дума за сэрца хапала. Купала. Дружна маладзіцы Песні запяеаюць, Гусляры іграюць. Пушча.

ГУСЛЯРНЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусляў. Гуслярпы звон.

ГУСЛЯРОУ, -рóва. Які належыць гусляру. Гусляроў спеў. Гусляровы словы.



ГУСЛЯРСКІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гусляра, належыць яму. Гуслярская песня.

ГУСНУЦЬ. гýсне; незак. Разм. Тое, што і гусцець (у 2 знач.); згусаць. Цеста гу сне.

ГУСТ, -у, М -сце, м.. 1. Адчуванне, разуменне прыгожага; здольнасць даваць эстэтычную ацэнку. Выхоўваць мастацкі густ. Сярод дзяўчат вылучалася Марыя, тонкая, стройная, з густам адзетая. Гурскі. Цесны кантакт з Міхасём Лыньковым, яго парады дапамагала Хвядосу Шынклеру еыпрацоўваць літаратурны густ. Арабей.

  1. Схільнасць, любоў да чаго-н. Не зважаючы на розныя густы і характары, хлопцы шчыра сябравалі з самага малку. Якімовіч.

  2. Манера, стыль. Прыбраць у хаце на свой густ.

О Па густу; пад густ каму (у знач. вык.) — падабацца, па душы.

ГУСТА. 1. Прысл, да густы. 2. безас, у знач. вык. Вельмі многа, поўна, у дастатку.— Ну, гэта не заўсёды так бывае,запярэчыў Саўка,калі пуста, а калі і густа. Колас. // (з адмоўем: не густа). Вельмі мала. Камуністаў у раёне было не дужа густа, і амаль усе яны стаялі на адказных работах. Сабаленка.

ГУСТА... Першая састаўная частка складаных слоў, якая адпавядае па значэнню слову густы, напрыклад: густавалосы, густацёрты, густашэрсны.

ГУСТАВАЛОСЫ, -ая, -ае. З густымі валасамі. [Перад Асвяцімскім] стаялі дзве Волькі, такія самыя маладыя, чарнавокія, густавалосыя. Чорны.

ГУСТАВАТЫ, -ая, -ае. Трохі гусцейшы, чым трэба. Густаваты раствор.

ГУСТАЛ1СТЫ, -ая, -ае. Густа паромы лісцем. Раскідвалі густалістае вецце магутныя ліпы. Хадкевіч.

ГУСТАНАСЁЛЕНЫ, -ая, -ае; -лён, -а. З вялікай шчыльнасцю насельніцтва. Густанаселеная краіна.

ГУСТАТА, -ы, ДМ -тацé, ж. Уласцівасць і стан густога. Густата лесу.

ГУСТАУІПЧКІНА, -ы, ж. Разм. Ацэнка якіх-н. з'яў толькі з пункту гледжання свайго суб'ектыўнага густу (у 2 знач.).

ГУСТАЦЁРТЫ, -ая, -ае. Які мае выгляд густой пасты (пра фарбы).

ГУСТАШЭРСНЫ, -ая, -ае. З густой шэрсцю. Густашэрсная парода авечак.

ГУСТОУНЫ, -ая, -ае. Пра што-н., зробленае з добрым густам. Густоўны касцюм.

ГУСТДí, -áя, -óе. 1. Які складаецца з многіх аднародных частак, прадметаў, блізка размешчаных адзін каля аднаго; проціл, рэдкі. Густы лес. Густая трава. Паабапал [сцежкі] густое жыта ў рост чалавека. Апісаў. Раса хаваецца толькі ў засені густога лісця. Брыль. / Пра валасы, поўсць і пад. Густыя валасы. Густыя бровы. Бацька здаволена ўсміхаецца, разгладжваючы густыя чорныя вусы. Якімовіч. // Спорны (пра дождж, снег). На змярканні пайшоў дождж, дробны, але густы. Шамякін. І снег мяце такі густы, што не відаць, дзе дол, дзе неба. А. Вольскі.

2. З вялікай канцэнтрацыяй чаго-н.; не вадкі. Густое- варэнне. Густая каша. Густы мёд. 3 сцяблінак мяккай расліны паказваецца густы белы, як малако, сок. Бядуля. // Насычаны чым-н. (пра паветра, пах і пад.). Апала дзённая спякота, і паветра зрабілася густое, як туман. Нікановіч. // Яркі, не цьмяны (пра колеры, фарбы і пад.). Густой чырванню ўспыхнуў твар афіцэра. Лынькоў.



4*

Гусцейшы

100


Гутарка
3. Шчыльны, малапранікальны для зроку, святла. / двор, і агародьі, і маўклівыя цёмныя дрэвы усё патанула ў густым вячэрнім змроку. Лынькоў. Туман быў яшчэ густы, і крокаў за дваццаць мала што відаць было. Чорны.

4. Які паўтараецца ў вялікай колькасці праз кароткія праменькі часу; часты. Хутка страляніна зрабілася такою густою, што, здавалася, усё неба пранізана кулямі ды асколкамі. Мележ. Ўзнімаецца густы, шалёны ку гямётны агонь. Брыль.

5. Нізкі, прыглушаны (пра гукі, голас). Густы бас. Голас быў роўны, ціхі і глыбокі — з нейкімі густымі, дрымотнымі ноткамі. М. Стральцоў.

ГУСЦЁЙПІЫ, -ая, -ае. Выш. ст. да прым. густы.

ГУСЦЁЦЬ, -éе; незак. 1. Станавіцца густым або больш густым (у 1 знач.). Юзя тым часам ужо мінула дарогу, увайшла ў лес, які ўсё больш гусцеў. Бажко.

2. Станавіцца больш канцэнтраваным, густым (у 2 знач.). Цеста гусцее. Ц Траціць блякласць, станавіцца больш яркім (пра колеры, фарбы і пад.). Ледзь прыкметна гусцее блакіт неба.



  1. Станавіцца больш шчыльным, малапранікальным для зроку, святла. За акном гусцеў змрок цёплага летняга вечара. Мележ.

  2. Паўтарацца больш часта, праз меншыя прамежкі часу. Пяшчотныя зычныя грэлі салаўя запоўнілі пакой. Спачатку гукі былі рэдкія, пясмелыя, потым пачалі гусцець, перасыпаліся срэбрам. Бядуля.

  3. Станавіцца больш нізкім, прыглушаным (пра гукі, голас).

ГУСЦІ, гудý, гудзéш, гудзе; гудзём, гудзяЦé, гудуць; пр. гуў, гула, -ло; заг. гудзí; незак. 1. Утвараць роўны, густы, працяжны гук, гул. Усю ноч гула за вёскай малатарня. Брыль. Маторы гулі роўна, манатонна, штурмуючы тоўшчу воблакаў. Новікаў. // Завываць (пра вецер, мяцеліцу, завіруху і пад.). Не змаўкаючы, гула завіруха. Мележ. Часам вецер наганяў хмары, і тады гула мяцеліца. Арабей. // Звінець крыламі (пра пчалу, чмяля і пад.). Гудуць, бзыкаюць, перавальваючыся з гронкі на гронку грэчкавага цвету, пчолы. Ермаловіч. // безас. Пра адчуванне шуму, гулу. Галава хілілася да стала, нібы налітая свінцом. У вушах цяжка гуло. Лынькоў. // Поўніцца мноствам галасоў. Школа, паўнютка набітая людзьмі, гула, яв пчольнік. Сабаленка. А клуб аж гудзе,— у ім столькі людзей, Спраўляе свой слаўны Ігнат юбілей. Хведаровіч. // Манатонна гаварыць, расказваць. [Салдат] гуў сабе пад нос павольна, з одумам, слова за словам. Чорны. // Крыкам, галасамі выказваць не задавальненне (пра ўсіх, многіх). Мікуцічане гудуць. Выплываюць розныя крыўды, непаразуменні, ўспамінаюцца старыя прарэхі сялянскага жыцця, аб грэблі перастаюць зусім гаварыць. Колас. // перан. Пашырацца, раснаўсюджвацца. Вялікая, радасная вестка гула, перакатвалася. М. Ткачоў. // перан. Бурна працякаць, інтзнсіўна праяўляцца. Работа ў калгасе кіпіць і гудзе. // перан. Хутка, спорна расці. Гудзе, буяе ў садзе квсцень У звонкім ззянні кропель-рос. Кляўко.
Беларускае літаратуразнаўства >>
Беларускае літаратуразнаўства Паважаныя калегі! Прапануем рэтраспектыўны спіс літаратуры па літаратуразнаўству, якая знаходзіцца ў фондзе ўнутрырэспубліканскага дакументаабмену і пераразмер-кавання аддзела камплектавання фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі. Літаратура перадаецца ў бібліятэкі Рэспублікі Беларусь на бязвыплатнай аснове ў парадку паступлення заказаў, з афармленнем актаў. Для атрымання выданняў неабходна накіраваць пісьмо з заказам на імя дырэктара Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Матульскага Рамана Сцяпанавіча. Наш адрас : 220114, г. Мінск, прасп. Незалежнасці, 116, Нацыянальная бібліятэка Беларусі факс прыёмнай : (017) 2−66−37−06 Загадчык сектара ўнутрырэспубліканскага дакументаабмену і пераразмеркаван-ня аддзела камплектавання фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі Жукоўская Мар'яна Вітальеўна. Тэл. 293−25−83 jukovskaya@nlb.by Узор ЗАКАЗ на выданні з фонду ўнутрырэспубліканскага дакументаабмену і пераразмеркавання аддзела камплектаванння фондаў Нацыянальнай бібліятэкі Беларусі па спісу «Беларускае літаратуразнаўства» ______________________________________________________. (назва ўстановы) Просім перадаць згодна нумароў пазіцый літаратуру ў колькасці _____ адз. Адказная асоба : _____________________________________________________________________________ Нумары пазіцый :______________________________________________________________. № п/п Аўтар, загаловак Месца выдання Год выдання Адамович, А. Ничего важнее : Соврем. пробл. воен. прозы Мінск 1987 Адамович, А. О современной военной прозе Москва 1981 Адамовіч, А. Маштабнасць прозы : урокі творчасці Кузьмы Чорнага. Мінск 1972



  1. Утвараць працяжны, рэзкі гук (пра сігнал, гудок). Гудзе завадскі гудок. Гулі паравозы, вішчалі тармазы, ляпалі прылады аўтасчэпкі. Васілёнак.

  2. Разм. Бесперапынна ныць, ламаць (пра болі ў касцях, у целе). Рука ў лубках гудзе надаедлівым болем. Брыль. Скроні гулі і балелі. Лупсякоў.

ГУСЦÍЦЦА, -цíцца; незак. Разм. 1. Густа расці, разрастацца. У агародчыку перад вокнамі чарнела вяргіня і гусцілася каля сцяны і плоту мята. Чорны.

2. Згугпчацца, станавіцца непраглядным. Змрок гусціўся. Хмары гусціліся на небасхіле.

ГУСЦЯРÁ, -ы, ж. Прамысловая рыба сямейства карпавых, знешне падобная на ляшча.

ГУСЬ, -í; Р мн. гусей; ж. Буйная вадаплаўная птушка сямейства качыных з доўгай шыяй, свойская або дзікая. Гусі шэрыя крык узнялі Над ракой ля прыціхлай вярбы. Панчанка. Угары доўгім ланцугом ляцяць дзікія гусі. Гамолка.

О Як з гусі вада гл. вада.

ГУСЬКОМ, прысл. Разм. Адзін за адным; чарадой. Ішлі гуськом падрыўнікі І след у след ступалі. Бялевіч.

ГУСЯЛÁПКА, -і, ДМ -пцы; Р мн. -пак; ж. Травяністая расліна сямейства ружакветных з зеленаватым! кветкамі і складчатымі лістамі.

ГУСЯНЯ і ГУСЯНЁ, -няці; мн. -няты, -нят; к. Птушаня гусі.

ГУСЯТШК, -а, м. Памяшканне для гусей.

ГУСЯТШЦА, -ы, ж. 1. Птушніца, якая даглядае гусей.

2. Пасудзіна авальнай формы, у якой смажаць гусей і іншую птушку.

ГУСЯФÉРМА, -ы, ж. Ферма, на якой разводзяць гусей.

ГУСЯЦІНА, -ы, ж. Гусінае мяса як ежа. Уносіцца прапанова забараніць усім выпускаць гусей са свайго двара. Хочаш есці гусяціну, кармі чараду дома. Кулакоўскі.

ГУТА, -ы, ДМ -гýце, ж. Даўнейшая назва шклозавода.

[Ад ням. НііМе.]

ГУТАЛІН, -у, м. Мазь для чысткі скуранога абутку; вакса. Старанна адпрасаваў [Коля] рубашку і гальштук, да бляску пацёр гуталінам боты. Якімовіч.

[Ад ням. %пІ — добры.]

ГУТАПÉРЧА, -ы, ж. Пластычная маса, блізкая па сваіх уласцівасцях да каўчуку, якая атрымліваецца з зацвярдзелага соку некаторых трапічных раслін і скарыстоўваецца ў медыцыне і тэхніцы.

[Англ. дííМарегспа з малайск.]

ГУТАПЁРЧАВЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гутаперчы. // Зроблены" з гутаперчы. Гутаперчавы клей. Гутаперчавы мяч.

ГУТАПЕРЧАНОСНЫ, -ая, -ае. Які мае ў сабе сок, прыгодны для вырабу гутаперчы. Гутаперчаносныя расліны.

ГУТАРКА, -і, ДМ -рцы; Р мн. -рак; ж. і. Дзелавая або сардэчная размова. Пачалася гутарка людзей, што не бачыліся можа толькі адзін дзень, але ў якіх сабралася за гэты дзень шмат навін. Шахавец.

2. Лекцыя, даклад, паведамленне, разлічаныя на абмен думкамі прысутных. Часопіс

Гутарковы

101

Гушча
пачынае друкаваць цыкл гутарак аб камунізме. «Звязда». Ўрокі работы над тэкстам часцей за ўсё праводзяцца ў форме гутаркі. Барсток.


  1. Літаратурны твор, пабудаваны ў форме дыяпогу. Гутаркі і з явіліся найбольш, падыходзячым жанрам літаратурных твораў, зручным для прапагандысцкай работы. Пшыркоў.

  2. Гаворка, чутка. Таксама тут і здань здалася Аб ёй і гутарка вялася, Што быццам нехта на вадзе, Яшчэ нябачаны нідзе, Сядзеў і з люлькі зацягаўся Ды раптам згінуў, бы распаўся... Колас.

ГУТАРКОВЫ, -ая, -ае. 1. Якім карыстаюцца ў гутарцы, размове. Гутаркоеая мова. // Уласцівы вуснай народнай мове. Гутарковы стыль. Гутарковыя інтанацыі.

2. Пабудаваны ў плане размовы, гутаркі; дыялагічны.



ГУТАРЛІВЫ, -ая, -ае. Гаваркі, схільны да размоў. Заўсёды гутарлівы, Іван Мацвеевіч цяпер упарта маўчаў. Бядуля. // перан. Шумлівы, ажыўлены; незмаўкальны. Гутарлівы бор. Збоку ветру ў такт спявае Гутарлівы ручаёк. Колас.

ГУТАРЫЦЬ, -ру, -рыш, -рыць; незак., з кім і без дап. Весці гутарку; размаўляць. Захар нейкі час яшчэ сядзеў і гутарыў з Раманам. Колас. Збяруцца.. мужчыны на вуліцы, гутараць, кураць. Брыль. // Расказваць, перадаваць чуткі пра што-н. А людзі часам гутараць, А ў людзях сказ жыве, Што жыў на бедным хутары Хлапец Лявон Сувей. Панчанка.

ГУТАЦЬ, -аю, -аеш. -ае; незак., каго-што. Разм. Гушкаць. У Каці вочы загарэліся: што гэта за пасылка Гарасіму? А ён і не збіраецца распакоўваць, гутае на руках, як малое дзіця. Лобан.

ГУТШК, -а, м. Рабочы, які працаваў на гу це. ГУЦУЛ гл. гуцулы. ГУЦУЛКА гл. гуцулы.

ГУЦУЛЫ, -аў; адз. гуцýл, -а, м.; гуцýлка, -і, ДМ -лцы; мн. гуцýлкі, -лак; ж. Украінцы, якія жывуць у Карпатах.

ГУЦУЛЬСКІ, -ая, -ае. Які мае адносіны да гуцулаў, належыць ім. Гуцульскае паселішча. Гуцульская народная творчасць. Гуцульскі звычай.

ГУЧАННЕ, -я, н. Дзеянне і стан паводле дзеясл, гучаць (у 1 знач.), а таксама гукі гэтага дзеяння. Пераможнаю радасцю гучаць жалезныя колы вагонаў, і гэта гучанне падхоплівае зарэчны чарот, ператвараючы яго ў цэлую мяцеліцу адрывістага смеху. Колас. 2. перан. Кніжн. Значэнне, характар. Я. Купала і Я. Колас яшчэ больш узмацнілі грамадскае гучанне нашай сатыры, падалі ёй выразную рэвалюцыйную накіраванасць. Казека. ГУЧАЦЬ і ГУЧЗЦЬ, ыць; незак. 1. Утвараць гукі. Стрэлы гучалі адзін за адным. Дамашэвіч. // чым. Поўніцца гулам, быць напоўненым якімі-н. гукамі. Лес гучыць птушынымі песнямі.

2. Раздавацца, быць чутным. Гучала мелодыя вясёлай песні, мякка звінелі дзявочыя галасы. Дуброўскі. Усё ўжо скончылася, людзі разыходзіліся па хатах, а ў вуш\ах\ Аксінні гучэлі і гучэлі іх галасы. Кулакоўскі.

Творчески- практическое: >>
Основные этапы реализации программы Ведущие направления деятельности участников Задачи этапов Средства и формы деятельности Результаты деятельности 1. Подготовительный Этот этап характеризуется тем, что подготовка к летнему оздоровительному сезону «СОКОЛЕ» начинается в январе- мае 2011 года. Этап включает в себя: разработку концепции, кадрового потенциала, программного обеспечения; подбор и конкурсный отбор педагогических кадров для работы в лагере; процедуру подготовки и обучения для работы в рамках программы вожатых, воспитателей, педагогов дополнительного образования; предпрограммная диагностика интересов и ожиданий детей и подростков. 2. Организационный Адаптация: демонстрация имеющегося опыта; согласование желаемого с реальными условиями; осуществление выбора; общение 1.Знакомство участников смены с детским лагерем «СОКОЛ». 2.Формирование творческих групп, органов самоуправления. 3.Создание условий для самоопределения участников смены в выбранном виде деятельности и дальнейшем развитии. 4.Выявление уровня притязаний, творческого и лидерского потенциала участников. 5.Знакомство с программой смены. 6.Планирование деятельности творческих групп, органов самоуправления. 7.Определение количества и направления конкурсов. 8.Предъявление требований к организации жизнедеятельности в условиях детского лагеря «СОКОЛ». КТД Игра- экскурсия «Здравствуй, «СОКОЛ»; Планирование работы малых групп; Презентация клубов (доп. образование) Открытие смены; Конкурс конкурсов -Положительное мотивирование включения отдыхающих в деятельность; -Организационная готовность к деятельности во всех структурах Лагеря «СОКОЛ» -Принятие программы смены; -Запись в клубы (доп. образование); -Актуализация возможностей каждого ребёнка в условиях лагеря; -Доброжелательный настрой всех участников смены друг на друга (на деятельность, на требования лагеря). 3. Основной

3. перан. Мець тое ці іншае значэнне, рабіць уражанне. Словы Любы гучалі перака-

наўча. Васілевіч. Словы дзядзькі Харытона гучалі як прароцтва. Бажко.

ГУЧНАГАВАРЫЦЕЛЬ, -я, м. Прыстасаванне для ўзнаўлення гукаў і ўзмацнення гучнасці радыёперадач; рэпрадуктар.

ГУЧНАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць гучнага; добрае гучанне, звонкасць. Гучнасць голасу. Рэгуляваць гучнасць прыёмніка.

ГУЧНÉЙШЫ, -ая, -ае. Выш. ст. да прым. гучны.

ГУЧНÉЦЬ, -éе; незак. Рабіцца больш гучным. Дзіцячыя галасы гучнелі і мацней даносіліся да кватэры настаўніка. Колас.

ГУЧНЫ, -ая, -ае. 1. Звонкі, выразны, далёка чутны. Гучным голасам прывітаў Шырокі маладых настаўнікаў. Колас. За дзвярамі пачуўся гучны тупат. Гартны.

2. Здольны ствараць чысты, звонкі гук. Гучная скрыпка. Дзесь збоку, яшчэ далей, Грае гучная труба. Колас.



  1. перан. Які карыстаецца вялікай папулярнасцю; шырокавядомы. Гучная слава. Другі баран ні «бэ», ні «мя», А любіць гучнае імя. Крапіва.

  2. перан. Напышлівы, многаабяцаючы. Гучныя фразы. Гучная рэклама.

ГУЧОК, -чка, м. Абл. Маладая галінка; атожылак, парастак.— Сена дастанем, насячом гучкоў, вецця, галін не падохне жывёла. Колас.

ГУШКАЛКА, -і, ДМ -лцы; Р мн. -лак; ж. Прыстасаванне, на якім гушкаюцца для забавы; арэлі. Бывала, маці звязвала ўнізе тонкія зялёныя галінкі [бярозы] і агрымлівалася добрая гушкалка. Ваданосаў. Віктар помніць Лявона вясёлага і гаваркога дзядзьку. Гэта ён ім з Ганікам прыладзіў паміж яблынь гушкалку. Б. Стральцоў.

ГУШКАННЕ, -я, н. Разм.. 1. Дзеянне паводле знач. дзеясл, гушкаць і гушкацца. Гушканне на арэлях.

2. Стан паводле знач. дзеясл, гушкацца. Гушканне на хвалях.

ГУШКАНУЦЦА, -нýся, -нéшся, -нéцца; -нёмся, -няцéся; зак. Аднакр, да гушкацца.

ГУШКАНУЦЬ, у, -нéш, -не; -нём, -няцé; зак., каго-што. Аднакр, да гушкацца.

ГУШКАЦЦА, -аюся, -аешся, -аецца; незак. Рытмічна калыхацца, гайдацца з аднаго боку ў другі або зверху ўніз. Пан курыў, седзячы ў круглым крэсле, і .. гушкаўся назад, наперад, назад, наперад. Галавач. На хвалях гушкаецца мяч. А. Александровіч.

ГУШКАЦЬ, -аю, -аеш, -ае; незак., каго-што. 1. Рытмічна калыхаць, гайдаць з аднаго боку ў другі або зверху ўніз. Ганна, якая пачапіла ўжо калыску на сук, гушкала малую. Мележ. \Ксаня\ ўсё гушкала малое, аднастайна пеючы ціхую калыханку. Лынькоў.

2. Падкідаць каго-н. на руках, выражаючы любоў, захапленне і пад. Дзеда Тодара ссадзілі са сцэны. Гушкалі, крычалі: «Брава!.. Давай, дзеду, барыню!'..» Пташнікаў.



ГУШЧА, -ы, ж. 1. Густы асадак (стравы, раствору і пад.) на дне пасудзіны. Высахла чарніла ў .. пляшцы адна гушча была на дне. Баранавых. Сёрбай юшку, на дне гушча! Прымаўка.

2. Разм. Тое, што і гушча р.— Ты падумай толькі: пушча! Дзень ідзеш і два ідзеш, І такая табе гушча Вокам цемры не праб'еш!



Гушчар 102 Гэткі

Колас. Там, у гушчы, дзе дрэваў Звон ра-



чулкі, птахаў спевы, Хатка ёсць. Кірэенка.

  1. Месца найбольшага скопішча каго-, чаго-н. Зося кінулася ў гушчу моладзі і пачала таптацца з нейкім незнаёмым Рыгору хлопцам. Гартны. // перан. Глыбіня, асяроддзе чаго-н. Рыгор уваходзіў у гушчу рабочага жыцця, у вадаварот грамадскай працы. Гартны. Выхадзец з гушчы працоўных мае, К. Чорны быў шчырай і сумленнай душой народа. Хведаровіч.

  2. Абл. Каша. Марыля паставіла якраз на стол гушчу наліваную пшанічную кашу з малаком, калі ў хату зайшоў Павал. Караткевіч.

ГУШЧАР, -ý, м. Густы ўчастак лесу. Непралазны гушчар. Загудзеў гушчар высозны Беразняк, дубы і сосны, ліпы, ясені, яліны, Явары, кляны, асіны. Муравейка. // Густы зараснік чаго-н. У чарацяным гушчары шчабеча ды шастае нейкая птушыная дробязь. Брыль.

ГУШЧАРНІК, -у, м. Разм. Тое, што і гушча р. У гушчарніку спявалі птушкі, свісталі рабчыкі, шапацелі лісцем асіны і бярозы. Чарнышэвіч.

ГУШЧÁРНЯ, -і, ж. Разм. Тое, што і гушча р. Закаўкалі каўкі на ўзвышшы. Затрэслася лісце ў гушчарні. Купала.

ГУШЧЫНЯ, -í, ж. 1. Уласцівасць і стан густога. Гушчыня травы. Гушчыня раствору. Гушчыня чыгуначнай сеткі. Усюды прабіваюцца кусты арэшніку і каліны, павялічваючы яшчэ больш гушчыню і непраходнасць лесу. В. Вольскі.



  1. Тое, што і гушчар. / рады я вясне тваёй, Айчына, Як сонцу кветка ў гушчыні лясной. Прыходзька.

  2. Тое, што і гушча (у 3 знач.). У гушчыні натоўпу. З гушчыні народных мае.

ГУШЧЭЗНЫ, -ая, -ае. Разм. Вельмі густы. Гушчэзны зараснік. Яе прывезлі з далёкай Англіі. А да таго сланіха жыла ў гушчэзных лясах гарачай Афрыкі. Даніленка.

ГУШЧЭЧА, -ы, ж. Разм. Тое, што і гушчар. Пад ялінай непралазны пад'лесак: маладыя елкі, хвойкі, густы арэшнік ды дубовыя кусты па адхону, аж да самай вады, да лазовай гушчэчы. Лынькоў.

ГЫРКАНША, -ы, ж. Разм. Тое, што і г ы р канне.

ГКІРКАННЕ, -я, н. Дзеянне паводле знач. дзеясл, гыркаць, а таксама гукі гэтага дзеяння. Тразора Мурза рве, а Мурзу рве Тразор! У момант гырканне узнялі такое, Ажно гудзе ўвесь двор. Корбан.

ГЫРКАЦЦА, -аюся, -аешся, -аецца; незак. Разм. Тое, што і гыркаць (у 2 знач.). А за сталом маўчком сядзелі. Там хлопцы гыркацца не смелі, Бо там парадак вельмі строгі. Колас.

ГБІРКАЦЬ, -аю, -аеш, -ае; незак. 1. Адрывіста і пагрозна вурчаць (звычайна пра сабак). Джэк адным скокам дагнаў., [камень] і гыркаў, ляскаючы зубамі. Крапіва.

2. Разм. Груба і зласліва гаварыць, адказваць каму-н.; пакрыкваць. Здаецца, што хлопцы злыя і раздражнёныя: гыркаюць адзін на аднаго, кашляюць, чхаюць, шморгаюць насамі. Карпюк.

ГШРКЫУЦЬ, -ну, -неш, -не; зак. Аднакр, да Гыркаць. '

ГЭ, нескл., н. Назва літары «г».

ГЭБЕЛЬ, -бля, м. Сталярны інструмент у выглядзе калодкі з клінам і шырокім лязом для стругання дрэва. Даніла Платонавіч нешта майстраваў габляваў дошчачку. На кухні ў яго стаяў маленькі варштат, на паліцах паблісквалі., інструменты: гэблі, пілкі, дрэль, долаты ўсіх калібраў. Шамякін.

ГЭБЛІК, -а, м. Памянш, да гэбель; невялікі гэбель. Гэблік так спрытна хадзіў у яго руках, што Сымонка не паспеў агледзецца, як на варштаце вырасла куча белапенных стружак. Сіняўскі.

ГЭЙ, выкл. Разм. Вокліч, якім звяртаюцца да каго-н., аклікаюць каго-н. Гэй, наперад, покі сэрца Б'ецца, рвецца на прастор. Купала. — Гэй, дзядзька! — гукнула Харошка. Мурашка.

ГЗНЫ, -ага, м.; гэна, -ай, ж.; гзна, -ага, к.: мн. гэныя, -ых; займ. Абл. 1. указальны. Той (у 1 знач.). Знішчалі войны ўсё мячом .. Не гандляры і не князі тут абліваліся слязьмі,тут гараваў працоўны люд ад гэных войн, ад гэных смут. Дубоўка.

2. указальны. Гэты. [Гаспадар] змоўк на хвіліну, думаў, што Папас нешта адкажа на гэныя словы пра махорку, але не дачакаўся Панасавых слоў і працягваў гаворку сам. Галавач.

ГЭТА, часціца. 1. указальная. Служыць для выдзялення, падкрэслівання таго ці іншага слова ў сказе. / яшчэ было чым міла Тое поле хлапчуку, Гэта тым, што дзед Курыла Там яго трымаў руку. Колас. Гэта Ленін навучыў, каб народ шчасліва жыў. З нар. // Паказвае на ўдакладняльны сэнс другой часткі выказвання. Адзін дуб у полі гэта не лес. Службовы аўтобус імчыцца па бетаніраванай дарозе гэта едуць у Бярозу., будаўнікі. Дадзіёмаў.

2. узмацняльная. Служыць для ўзмацненяя значэння папярэдняга займенніка, прыслоўя, часціцы ў пытальных, клічных і даданых сказах. [Альжбета:] Куды вы, родненькія, ці ж гэта вы ўсё яшчэ з рынку едзеце? Купала. Чалавек у космасе! Як гэта здорава, сябры! А. Александровіч. Няма патрэбы ўсяму ўзводу ісці пад Доўгі Брод, як гэта было намечана раней. Колас.



<> Гэта яшчэ (толькі) кветачкі — пра пачатак чаго-н., звычайна непажаданага, за якім трэба чакаць яшчэ большага.

ГЭТАК, прысл. Разм. Тое, што і так. [Пніцкі] гэтак захапіўся гаворкаю, што прагаварыў доўга. Чорны.

О І гэтак далей (скарочана: і г. д.) гл. далей. І так, і гэтак гл. так.

ГЭТАКІ і ГЭТКІ, -ая, -ае, займ. Разм. Тое, што і такі. Дарогу! Дарогу сустрэчнаму плану! З гэтакім лозунгам хто ж не згодзіцца? Крапіва.— Няўжо' табе, Амяллян, не сорам глядзець на гэтакі двор? пачаў ушчуваць яго Журавінка. Лобан. Душой я вольны чалавек І гэткім буду цэЛы век! Купала.

ГЭТАКСАМА, прысл. Разм. Тое, што і т акс а м а. Чаркашын паявіўся ў дзвярах гэтаксама, як і ў акне. Прасунуў доўгія рукі ў белых рукавах і пачаў адчыняць другую палавіну дзвярэй была адчынена толькі адна. Пташнікаў. ГЭТКІ гл. гэтакі.

Гэтулькі 103 Да

ГЭТУЛЬКІ, Р мн. гэтулькіх, займ. і гэтулькі, прысл.Разм. Тое, што і столькі. — Добры малы... Гадоў з пятнаццаць, мусіць? Дзе там! рашуча замахала рукамі Валя. Яму гэтулькі гадоў, колькі і нашаму Міхасю. Якімовіч:. [Нявада] гэтулькі пытаўся ў людзей пра гэтае месца, і дзе яно, і хто тут жыве, і хто ім уладае. Чорны.

ГЭТЫ, -ага, м.; гэта, -ай, ж.; гэта, -ага, н.; мн. гэтыя, -ых; займ. указальны. 1. Паказвае на асобу ці прадмет, які знаходзіцца непасрэдна перад вачамі; проціл, той (у і знач.). У гэтым доме школа, а ў тым бальніца. // Паказвае на адначасовасць якога-н. дзеяння з іншым дзеяннем, пра якое гаворыцца ў сказе. Змрок крыху расступіўся, парадзеў і перад Сяргеем Карагаю вызначылася цёмная палоска шлях яру. У гэты момант вочы яго мімаволі, як бы самі глянулі ўперад. Колас. // Паказвае на адрэзак часу, які мае месца ў цяперашнім часе або прошлым ці будучым, што непасрэдна прымыкаюць да яго.— Ды я і лавіць [рыбу] гэтымі днямі не думаю,захітрыў Міхалка. Бядуля. У гэты дзень Андрэй Перапечкін прачнуўся як ніколі рана. М. Ткачоў.

2. Паказвае на прадмет ці асобу, што вылучаюцца з ліку іншых. Вось пад гэтым дубам не іначай, як пад гэтым знайшоў .. [Якуб] некалі дваццаць баравікоў за адзін раз. Зарэцкі. Праз гэты двор прайсці прыемна: Тут відзён клопат, ёсць і план. Колас. / у знач. наз. гэты, -ага, м.; гэта, -ай, ж.; гэта, -ага, н. [Рыгор] пацішэў крыху. Раней жа праз увесь век свой усё судзіўся то з гэтым, то з тым. Чорны.


  1. Паказвае на які-н. прадмет, асобу, пра якіх гаварылася нядаўна. Балота, забалаць балот, як там ні называй, Але ступіў тут бальшавік Ён зменіць гэты край. Купала. Мікола ўсміхаецца зноў. І ў гэтай усмешцы яго многа сталасці. Брыль.

  2. у знач. наз. гэта, -ага, н. Паказвае на якія-н. акалічнасці, падзеі, дзеянні і пад., пра якія гаворыцца ў тэксце. Я расказаў і гэтаму паверылі. □ —Але, сынок, не мой ты... Праз гэта і плачу. Якімовіч. // Паказвае на аднародныя прадметы, выконваючы ролю абагульняючага слова. Сцены, стайні, вароты, калючы дрот у невялічкіх акенцах усё гэта было ўкрыта густым марозным інеем. Лынькоў.

  3. Паказвае на вядомыя ўжо асобу ці прадмет. [Гарлахвацкі:] Харошая дзяўчына гэта, Верачка. Крапіва. Дзіўны чалавек гэты Галілей! Зарэцкі.

  4. Выражае эмацыянальныя адносіны да якой-н. асобы ці прадмета.— Ідзі, ідзі! Канца няма жабуакам гэтымі Бядуля.

О Гэтымі днямі; на гэтых днях гл. дзень.

ГЮЙС, -а, м. Флаг, які паднімаюць на ваенных караблях 1-га і 2-га рангу ў часе стаянкі.

[Гал. §еш.]



ГЮРЗÁ, -ы, ж. Вялікая, даўжынёй да 1,5 метра ядавітая змяя, якая ў СССР сустракаецца ў Закаўказзі і паўднёвай частцы Сярэдняй Азіі.

ГЯУР, -а, м. Пагардлівая назва іншаверца ў магаметан.

[Ад тур. ^áунг — няверуючы.]
<< предыдущая страница